ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı ortaklaşa olarak 7 Ocak 2026 tarihinde güncel Yeni Beslenme Rehberi’ni yayınladı. Peki neden böyle bir değişikliğe gidildi? Yazının devamında nedenini, bu rehberdeki önemli değişiklikleri ve önerileri okuyabilirsiniz. Dahası yeni besin piramidine de ulaşabilirsiniz!
Mevcut Besin Piramidi
Mevcut besin piramidinin (artık eski) zemininde ve en geniş alanda; ekmek, tahıl, pirinç ve makarna grubu yer alır. Bu gıda grubunun günlük tüketim önerisi 6-11 porsiyondur. Bu grubun bir üstünde günlük 2-3 porsiyon alımla sebze ve 2-4 posiyon alımla ise meyve grubu vardır. Ardından bir üst grup ise süt, yoğurt ve peynir gruplarıyla et, kümes hayvanları, balık, kuru baklagil, yumurta ve kuruyemiş gruplarını içerir. Günlük tüketim önerisi iki grup için de 2-3 porsiyon şeklindedir. Son olarak piramidin en üstü ve en dar alanı katı ve sıvı yağlarla şekerleri barındırır. Bunların ise az miktarda kullanımını içeren uyarı yer alır. Ayrıca bu piramitte beslenme rehberleri, karbonhidratların lehine proteinleri olumsuz gösterir. Bunun yanı sıra özellikle çocuklar için ilave şekerler üzerine de sert bir tutum yoktur.
Uzun Vadeli Sağlığa Etkileri
Şekerli içecekler; tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık, yetişkin obezitesi, depresyon ve diş çürüğü dahil kronik hastalık riskinin artmasıyla tutarlılık göstermiştir. Düşük/kalorisiz tatlandırıcıların; şeker yerine kullanımının ve toplam kaloriyi azaltmasının, daha düşük vücut ağırlığı ve obeziteye yol açtığı görülmüştür. Ayrıca daha düşük koroner kalp hastalık oranlarıyla da ilişkilendirilmiştir.
Araştırmalar yüksek oranda işlenmiş (ultra) gıdaların tehlikelerine de dikkat çekmiştir. Bu gıdalar genellikle rafine tahıllar, yağlar, ilave şekerler ve kimyasal katkı maddelerini içerir. Bunlardan alınan kalori oranının %10 daha artması; tip 2 diyabet, kanser, ölüm, obezite ve kardiyovasküler hastalık risklerini artırmıştır. Bir araştırmada sodyum nitrit, potasyum nitrat, potasyum sorbat, potasyum metabisülfit, sodyum asetat ve asetik asit koruyucularının çeşitli kanser türleri ve tip 2 diyabetle ilişkisi bulunmuştur. Bu katkı maddeleri et, soslar, unlu mamüller, peynirler ve şarap gibi gıdalarda kullanılır. Böylece bu beslenme düzenlerinin önemli düzeyde kronik hastalıklara yol açması, sağlıklı gıdalara erişim önceliği gündeme getirmiştir.
50 yılı aşkın süren beslenme araştırmaları yapılmıştır. Burada işlenmiş hayvansal proteinler açısından sınırlı, doymamış yağlar ve bitkisel açısından zengin diyetin koruyucu etkileri belirlenmiştir. Ayrıca bu beslenme; obezite, kanser ve kardiyovasküler hastalıklar da dahil olmak üzere kronik hastalıkların riskini azaltmıştır.
Yeni Beslenme Rehberine (Piramit) İhtiyaç Var Mıydı?
ABD, vergi gelirlerinin %48’i sağlık hizmetlerine, bunların da %90’ını kronik hastalıkların tedavisine harcamaktadır. Böylelikle bu hastalıkların çoğunun ise beslenme ve yaşam tarzıyla ilişkili olduğu belirtilmiştir. Nitekim ABD diyetlerinde düşük kaliteli karbonhidratlı gıdalar arasında ilave şekerler, yapay tatlandırıcılar, rafine tahıllar ve nişastalar yer alır. Bunlar toplam karbonhidratların %80’inden fazlasını oluşturmaktadır. Yüksek kaliteli karbonhidratlı gıdalar ise minimum düzeyde işlenmiş sebzeleri, meyveleri ve diğer meyveleri, tam tahılları ve baklagilleri içerir.
Amerikalı yetkililer sağlık sorunlarıyla ilgili verilerini şöyle açıklamaktadır:
- Amerikalıların %50’si prediyabet veya diyabet hastasıdır. Bundan dolayı dünyada en yüksek obezite ve tip 2 diyabet oranlarına sahiptir.
- Yetişkinlerin %75’inden en az biri kronik rahatsızlığa sahiptir.
Amerikalıların kronik hastalıklarını ve sağlık hizmeti maliyetlerini önemli ölçüde azaltmak amaçlanmıştır. Böylece son yılların en önemli federal beslenme politikası değişikliğiyle yeni bir beslenme rehberi yayınlanmıştır. Nitekim bu rehber, Amerikalıların daha fazla protein tüketmelerine ve yüksek oranda işlenmiş gıdalarla ilave şeker alımlarını sınırlamayı teşvik etmektedir.
Rehber Neleri İçeriyor?
Yeni Beslenme Rehberi 2025-30, gerçek gıdaları (real food) öne çıkarıyor. Ayrıca bunları beslenme düzenimizin merkezine de geri yerleştiriyor. Gerçek gıdaları ise işlenmemiş veya minimum düzeyde işlenmiş gıdalar olarak tanımlıyor. Dahası bu gıdalar az sayıda bileşenle ilave şeker, endüstriyel yağ, yapay aroma veya koruyucu madde içermeden hazırlanıyor. Nitekim Amerikalıların gerçek gıdaları daha tutarlı bir şekilde tüketmelerine teşvik amacıyla bu rehberde yer alan Yeni Beslenme Piramidi tasarlanıyor. Sonuç itibariyle bu yeni piramit güncellemeden sonra eskisinin aksine ters bir görüntü alacak.
Yeni besin piramidinde, zeminde ve daha dar bir alanda tam tahıllı ürünler yer alıyor. Aksine piramidin en üstündeyse protein, süt ürünleri ve sağlıklı yağlarla sebzeler-meyveler geniş bir yer tutuyor. Böylelikle piramit besin değeri yüksek gıdalara daha öncelik veriyor. Ayrıca modern beslenme bilimini de kullanarak günlük sağlığı destekliyor. Diğer taraftan ise yüksek işlenmiş gıdalara da olan bağımlığı azaltıyor.
Protein, Süt Ürünleri ve Sağlıklı Yağlar
Proteinin savaşı sonlanarak yeni besin piramidinin en üstünde geniş bir yere sahip oluyor. Her öğünde hayvansal ve bitkisel kaynaklı, yüksek kaliteli ve besin değeri yüksek proteinlere öncelik veriliyor. Örneğin; yumurta, deniz ürünleri, et, tam yağlı süt ürünleri, kuruyemişler, tohumlar, zeytin ve avokado gibi. Ayrıca bunların tam gıdalardan (az işlenmiş/işlenmemiş) elde edilen sağlıklı yağlarla beraber tüketimi de vurgulanıyor. Proteinin günlük alımı ise ~0.54–0.73 g/kg vücut ağırlığı olarak belirtiliyor.
Sağlıklı yağlar; et, kümes hayvanları, yumurta, omega-3 açısından zengin deniz ürünleri, fındık, tohumlar, tam yağlı süt ürünleri, zeytin ve avokado gibi birçok gıdada fazla miktardadır. Böylelikle sağlıklı yağlar, doğal formlarında tüketildiğinde beyin sağlığını, hormon fonksiyonunu ve besin emilimini destekler. Önceki beslenme kılavuzları, 2 yaşından büyükler için az yağlı veya yağsız süt ürünleri öneriyordu. Ayrıca doymuş yağ alımının da günlük kalorinin %10’undan az olmasını tavsiye ediyordu. Ancak yeni yönerge %10’luk sınırı korurken hangi diyet yağlarının uzun sürede sağlığı en iyi şekilde desteklediğini göstermek için daha fazla yüksek kaliteli çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Sebzeler ve Meyveler
Piramidin en üstünde önemli yere sahip sebzeler ve meyveler, gerçek gıda beslenmesinin vazgeçilmezidir. Bunların taze, minimum işleme, çok çeşitli, renkli, besin değeri yüksek ve doğal halleriyle tüketimi vurgulanır. Böylece günlük sebzelerin 3 porsiyon ve meyvelerin ise 2 porsiyon tüketimi tavsiye edilir.
Tam tahıllar
Tahıllar tam (whole) olarak veya geleneksel yöntemlerle hazırlandığında gerçek gıda diyetinin bir parçasını oluşturabilir. Lif açısından zengin tam tahılların tüketimine öncelik verilmesine teşvik edilmektedir. Böylece yulaf, pirinç ve gerçek ekşi mayalı ekmek gibi gıdalar tercih edilebilir. Aksine rafine ve paketli tahıl ürünlerinin tüketimi de kısıtlanmalıdır. Tam tahılların günlük tüketim hedefi ise 2–4 porsiyondur.
Rehberde Neler Vurgulanıyor?
- Protein tüketimine her öğünde öncelik verme,
- Şeker ilavesiz tam yağlı süt ürünlerini tüketme,
- Sebze ve meyve tüketimine gün boyu ağırlık verme (özellikle tam olanlarına),
- Et, deniz ürünleri, yumurta, fındık, tohumlar, zeytin ve avokado gibi tam gıdalardan sağlıklı yağları alma,
- Tam tahıllara odaklanırken, rafine karbonhidratları önemli ölçüde azaltma,
- Ultra işlenmiş gıdaları, ilave şekerleri, tuz ve yapay katkı maddelerini sınırlama,
- Sıvı alımını desteklemek üzere su, mineralli ve şekersiz içecekleri içme,
- Yemeklerde, zeytinyağı gibi esansiyel yağ asitleri içeren yağları tercih etme. Ayrıca diğer seçenekler olarak ise tereyağı veya sığır yağını tüketme,
- Doymuş yağ tüketiminin genel olarak günlük toplam kalorinin %10’unu aşmaması,
- Genel sağlığını iyileştirmek için alkol tüketimini sınırlama,
- Kişisel beslenmeye (yaş, cinsiyet, beden ölçüsü ve aktivite düzeyi) göre uygun miktarda yeme.
Yetkililer yeni rehberin, kronik hastalıkların ortaya çıkmasını önlemeye veya ilerleme hızını yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini belirtiyor. Amerikan Kalp Derneği ve Amerikan Tıp Birliği; rafine tahıllar, ultra işlenmiş gıdalar, ilave şeker ve doymuş yağlar tüketimini sınırlarken daha fazla sebze, meyve ve tam tahıl tüketimini takdir etmektedir. Ancak bu rehberin protein önerileri konusundaki endişeler de vardır. Özellikle tuz kullanımı ve kırmızı et tüketimiyle ilgili önerilerin, sodyum ve doymuş yağlar için önerilen limitleri istemeden aşmalarından dolayıdır. Ayrıca bazı uzmanlar ise vitamin ve mineralce zengin, bitkisel bazlı işlenmiş gıdaların, olumsuz etki gösteren gruplar için koruyucu etkide olabileceğini uyarıyor.
Sonuç olarak;
Yeni Beslenme Rehberi, hangi gıdaları yiyeceğinize dikkat etmeniz yerine daha iyi seçimler yapmanıza yardımcıdır. Daha fazla protein ve sağlıklı yağlar tüketmeye öncelik veriyor. Bunun yanı sıra daha az ilave şekerli ve ultra işlenmiş gıdaların tüketimini de sınırlıyor. Ayrıca kültürel, kişisel tercihleri ve farklı yaşamları destekleyerek çoğunlukla gerçek gıdaları tüketmeyi güçlendiriyor. Böylece bu yeni besin piramidiyle yıllarca süren sağlıksız beslenme alışkanlıkları geride kalacaktır. Dahası sağlık, bilim, şeffaflık ve kişisel sorumluluk üzerine yeni bir beslenme kültürü oluşturulacaktır.
Kaynaklar
CNN Health. (2026). New US dietary guidelines urge less sugar, more protein – and make a nod to beef tallow. https://edition.cnn.com/2026/01/07/health/dietary-guidelines-rfk-maha?iid=cnn_buildContentRecirc_end_recirc. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
CNN Health. (2026). Common food preservatives linked to cancer and type 2 diabetes. https://edition.cnn.com/2026/01/07/health/food-preservatives-cancer-diabetes-wellness. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Health and Human Services. (2026). Fact sheet: Trump administration resets U.S. nutrition policy, puts real food back at the center of health. https://www.hhs.gov/press-room/fact-sheet-historic-reset-federal-nutrition-policy.html. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
International Sweeteners Association (2026). Robust science backs the use of low/no calorie sweeteners. https://www.sweeteners.org/robust-science-backs-the-use-of-low-no-calorie-sweeteners/. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Science Media Centre. (2026). Expert reaction to study looking at different preservatives in foods and incidence of different cancers. https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-study-looking-at-different-preservatives-in-foods-and-incidence-of-different-cancers/. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Real Food. (2026). The Scientific Foundation for the Dietary Guidelines for Americans, 2025–2030, Appendices. https://cdn.realfood.gov/Scientific%20Report%20Appendices_1.8.26.pdf. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Real Food. (2026). The Scientific Foundation for the Dietary Guidelines for Americans, 2025–2030. https://cdn.realfood.gov/Scientific%20Report_1.8.26.pdf. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Real Food. (2026). Real food starts here, https://realfood.gov/. Erişim Tarihi: 10.01.2026.
Meraklısına;
Yaş Aldıkça Beslenmemizi Neden ve Nasıl Değiştirmeliyiz?
“Beslenmenin tamamen kişiye özgün olması gerek.”| Dyt. Nurseda Erbaş
İşlenmiş Et Ürünlerindeki Nitrit ve Nitrat (E249-E252) Zararlı mı?
