Kahve, geçmişten günümüze kadar gelen süre içinde kültürümüzde önemli bir yere sahiptir. Halk arasında ‘’Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır’’ denilmektedir. Kahve, dünya genelinde en çok tüketilen içecekler arasında yer almaktadır.
Uluslararası Kahve Örgütü’ne göre, 2023 yılında dünyada kahve tüketimi azalırken; Türkiye’de %20 artmıştır.
Kimi zaman dost sohbetlerinin eşlikçisi, kimi zaman kahvaltının vazgeçilmezi olan kahve, ayrıca zihni ve bedeni dinç tutma özelliğiyle de bilinmektedir.
Peki kahvenin telvesi hakkında neler biliyoruz?
Kahve Telvesi: Atıktan Kaynağa
Kahvenin işleme sürecinde; pulp, kabuk, mukilaj, parşömen ve kahve telvesi gibi birçok yan ürün ortaya çıkmaktadır. Ancak bu yan ürünler içerisinde kahve telvesi, zengin besin içeriği ile araştırmacıların dikkatini çekmektedir.
Dünya genelinde her yıl 6 milyon ton kahve telvesi açığa çıkmaktadır.
Açığa çıkan telvenin maalesef büyük bir bölümü atık olarak değerlendirilmektedir. Oysa telve, sürdürebilirlik açısından yüksek potansiyele sahiptir.
Peki bu potansiyeli katma değeri yüksek bir ürüne dönüştürebilir miyiz? Bu sorunun cevabını Yunanistan’da ilgi çekici bir girişimle cevapladılar.
Telve Potansiyelini Dönüştürmek
Yunanistan’da iki kimya mühendisliği öğrencisi, 2018 yılında Espresso yapımından sonra kahvenin %95’inin israf edildiği gerçeğinden yola çıkarak, bu israfın önüne geçmeyi ve bu atıkları değerli bir kaynağa dönüştürmeyi amaçlamışlardır. 2023 yılında ise kendi markalarını kurarak kahve telvesini, cilt bakım ürünlerine dönüştürmüşlerdir. Atıkları değerli kaynaklara dönüştürmek için kendisini adamış bilinçli tüketici toplumu oluşturmak, çevresel dengeyi ve toplumun refahını inovatif ve sürdürülebilir seçimlerle iyileştirmek misyonuyla yola çıkan bu girişim; Atina, Madrid, Londra, Romanya ve Boston’da 90’dan fazla noktada satış yapmaktadır. Önümüzdeki 3-5 yıl içinde zincir kahve dükkanlarında satılan “skincare to go” yani “elimizin altında bir cilt bakım ürünü” markası olmayı hedeflemektedirler.
Aynı şekilde Portekiz’de bir master öğrencisi %60’ı kahve telvesi %40’ı Biyoplastik (Polilaktik asit)’ten oluşan bir bardak geliştirdi. Bu bardaklar Almanya ve Portekiz’deki kafelerde kullanılarak tüketicilerden olumlu dönüşler almıştır.
Telvenin Bileşenleri
Kahve telvesi; lif, antioksidan ve fenolik bileşikler yönünden zengin bir kaynaktır. Ayrıca yapılan çalışmalar, fonksiyonel gıdalarda değerlendirilebileceğini göstermektedir.Örneğin, içeriğine kahve telvesi eklenen bisküvilerin tokluk algısını artırdığı, tip-2 diyabet riskini azaltıcı özellikler gösterdiği belirlenmiştir (Campos-Vega ve ark., 2020; Desai ve ark., 2020). Ayrıca, telveden ekstrakte edilen fenolik bileşikler ve kafeinin böcekler üzerinde toksik etki yarattığı, yabani otların çimlenmesini engelleyerek doğal herbisit görevi görebileceği de ortaya konmuştur.
Telvenin Farklı Sektörlerdeki Dönüşümü
Kahve telvesinin dönüşümü, yalnızca gıda ya da kozmetik alanında sınırlı kalmamıştır. Tekstil sektöründe de değerli bir ham maddeye dönüşmektedir. Telve, karbonize edilip polimerlerle karıştırılarak lif üretiminde kullanılmıştır. Sonuç olarak bu lifler hızlı kuruma, kötü kokuları giderme, antibakteriyel etki ve UV koruması gibi özellikler kazanmıştır. Böylece kahve telvesi, spor giyimden ev tekstiline kadar geniş bir kullanım alanına sahip olmuştur.
Birçok alanda olduğu gibi aynı şekilde sağlık alanında da telve önemli bir işleve sahiptir. Sağlık alanında, yara iyileşmesini hızlandırıcı etkilerinden dolayı yara örtüsü ve bandajlarda kullanılma potansiyeli araştırılmaktadır. Ayrıca 3 boyutlu baskı malzemeleri, koku emici ambalajlar ve dolaşımı destekleyen fonksiyonel kumaşlar da telvenin gelecekteki kullanım alanları arasında yer almaktadır.
Sonuç olarak; her gün milyonlarca fincan kahve tüketilirken, ortaya çıkan telveler çoğu zaman çöpe gidiyor. Oysa telve; gıdadan kozmetiğe, tekstilden sağlığa kadar pek çok alanda katma değerli ürünlere dönüştürülebilir.
Kahve telvesi, doğru yaklaşımlar sayesinde sadece atık değil, sürdürülebilir bir geleceğin yapı taşı olma potansiyeline de sahiptir.
Meraklısına:
Kahvenin Gizli Kahramanı: Klorojenik Asit
Menengiç Kahvesi Avrupa’nın Tescilli Lezzetleri Arasında!
Kahve Çeşitlerinin Farkı Nedir?
Kaynaklar;
- Basse, M. (2024, Aralık 17). Caféco: Transforming coffee waste into sustainable coffee cups – Product development and partnerships (Master’s work project, Nova School of Business and Economics).
- (2025, Eylül 10). Kahve dükkanlarına “al-götür cilt bakım ürünü” olarak geri dönen atık telveler. Bigumigu. https://bigumigu.com/haber/kahve-dukkanlarina-cilt-bakim-urunu-olarak-geri-donen-atik-telveler/
- Boğa, T., & Dertli, E. (2021). Kullanılmış kahve telvesinin lif kaynağı olarak değerlendirilme potansiyeli [The potential of used coffee grounds as a source of fiber]. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 31(Suppl. 1), 114–120. https://doi.org/10.31590/ejosat.909736
- (2022). Coffee market report: Consumption and trends. Centre for the Promotion of Imports from developing countries.
- (n.d.). Auraskin. Coffeeco. https://coffe-eco.gr/products/auraskin/
- (n.d.). Hakkımızda. Coffeeco. https://coffe-eco.gr/about-us/
- Özgen Keleş, B. (2023). Kahve atıklarının tekstilde kullanımı [Usage of coffee waste in textiles]. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 2(1), 27–40. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1195283
- Tech Funding News. (2025, Nisan 30). Yunan girişimi Coffeeco Upcycle, kahve atıklarını cilt bakım ve biyoplastiklere dönüştürmek için 715 bin Euro yatırım aldı. Tech Funding News. https://techfundingnews.com/exclusive-greek-startup-coffeeco-upcycle-raises-e715k-to-turn-coffee-waste-into-skincare-and-bioplastics/
