Gıda güvenliği, yalnızca doğru hammadelerle değil, aynı zamanda doğru ölçümlerle de sağlanır. Bu nedenle üretimden depolamaya, analizden son ürüne kadar her aşamada kullanılan ölçüm cihazlarının güvenirliği büyük önem taşır. Peki kalibrasyon nedir ve gıda sektöründe neden vazgeçilmezdir? Ayrıca, ne gibi etkileri vardır?
Kalibrasyon Nedir?
Kalibrasyon; bir ölçüm cihazının verdiği sonuçların, uluslararası veya ulusal standartlara izlenebilir referans değerlerle karşılaştırılması ve gerekiyorsa ayarlanması işlemidir.
Basitçe ifade etmek gerekirse kalibrasyon, ”Cihaz doğru ölçüyor mu?” sorusunun cevabıdır.
Gıda Endüstrisinde Neden Hayati Öneme Sahiptir?
1. Gıda Güvenliğini Sağlar
Yanlış ölçüm yapan bir termometre;
- Yetersiz pişirme,
- Mikrobiyolojik riskler,
- Hatalı raf ömrü hesaplamaları
gibi ciddi sonuçlara yol açması olasıdır.
2. Yasal Mevzuatlara Uyum Sağlar
Gıda işletmeleri için;
- ISO22000
- HACCP
- BRC, IFS, FSSC 22000
gibi kalite veya gıda güvenliği sistemlerinde kalibrasyon zorunlu bir gerekliliktir. Nitekim denetimlerde kalibrasyon kayıtları en sık incelenen dokümanlar arasındadır.
3. Ürün Kalitesini Korur
pH metre, tartı, nem ölçer ve sıcaklık sensöründeki küçük bir sapma bile; tat, doku ve görünüm gibi kalite parametrelerini doğrudan etkileyebilir.
4. Fire ve Maliyeti Azaltır
Hatalı ölçümler; yanlış formülasyon, fazla hammadde kullanımı veya uygunsuz ürün imhası gibi ekonomik kayıplara neden olur. Bu gibi riskleri en aza indirir.
Laboratuvarda Kalibrasyon Nedir?
Bilimsel ve teknik cihazların doğru ölçüm yapmasını sağlamak için kontrollü test sürecidir. Bu işlem genel olarak akredite laboratuvarlarda, ulusal ve uluslararası izlenebilirlik taşıyan referans cihazlar ile yapılır.
Nasıl Yapılır ?
Kalibrasyon süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:
- Kalibre edilecek cihazı fiziksel kontrol etme,
- Ortam koşullarını sabitleme (sıcaklık, nem, titreşim vs.).
- Referans standart cihaz ile testler gerçekleştirme,
- Cihaz değeri ile referans değeri arasındaki farkı hesaplama,
- Gerekirse cihazda düzeltici ayarlamalar yapma,
- Ölçüm belirsizliğini analiz etme ve tüm verileri raporlama,
- Cihaza kalibrasyon etiketini yapıştırma ve belgeyi düzenleme.
Gıda Sektöründe Kalibrasyonu Yapılan Başlıca Cihazlar
- Termometreler (fırın, soğuk oda, prob)
- Teraziler
- pH metreler
- Nem ölçerler
- Basınç ve vakum ölçerler
- Zamanlayıcılar
Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?
Kalibrasyon periyodu, cihazın kullanım sıklığına, kritik kontrol noktası (CCP) olup olmamasına ve üretici önerilerine göre değişir. Genel uygulamada; standart cihazlar yılda 1 kez , kritik cihazlar için 6 ayda bir veya daha sık olmalıdır.
Peki kalibrasyon ve doğrulama arasındaki fark nedir?
Kalibrasyon, referansla karşılaştırma ve gerekirse ayarlama yapmaktır. Doğrulama ise cihazın halen doğru ölçüp ölçmediğini kontrol etmedir. Buna göre ikisi birlikte gıda güvenliğinin temel taşlarından biridir.
Yapılmazsa Ne Olur?
Denetimlerde uygunsuzluk, ürün geri çağrılmaları, tüketici güven kaybı, yasal yaptırımlar ve marka itibarı gibi olumsuzluklar yaşanır ve ciddi zarar görür. Kalibrasyon, yalnızca bir teknik işlem değil, gıda güvenliğinin, kalite yönetiminin ve tüketici sağlığının güvencesidir. Ölçmediğin şeyi yönetemezsin; yanlış ölçtüğün şeyi ise asla kontrol edemezsin.
Bu nedenle gıda işletmelerinde kalibrasyon:
”Olmasa da olur” değil, ”olmazsa olmazdır”
Meraklısına;
Buzdolabınızdan Gelen Kokular!
İnsan Vücudunun Görünmez Ekosistemi: Mikrobiyom ve Sağlık
Kaynakça
TURKINFORM. (2025). Kalibrasyon nedir, neyi ölçer, nasıl yapılır, hangi cihazlara yapılır, nerelerde kullanılır?, https://turkinform.com.tr/kalibrasyon-nedir-neyi-olcer-nasil-yapilir-hangi-cihazlara-yapilir-nerelerde-kullanilir, Erişim Tarihi: 20.12.2025.
