Trans yağlar, doğal veya endüstriyel kaynaklardan oluşan doymamış yağ asitleridir. Birtakım kimyasal reaksiyonlar sonucu ortaya çıkan, yağlar içerisinde bulunabilen zararlı bileşendir.
Ayrıca üretilen, kullanılan ve satılan bir şey değildir.
Hangi Gıdalarda Bulunur?
Doğal olarak geviş getiren hayvanların (sığır, koyun vb.) sindirim sisteminde meydana gelen trans yağ asitleridir. Bu hayvanların ürettiği ürünlerde (tereyağı, kuyruk yağı gibi) bulunmaktadır. Ayrıca endüstriyel prosesler sonucu ortaya çıkan trans yağ asitleri, kısmi hidrojenizasyon işlemi, bu işlem ile üretim sonucu yüksek trans yağ içeriğine sahip yağların kullanıldığı ürünlerde ortaya çıkmaktadır. Bunun dışında yüksek sıcaklıkta ısıtma ve kızartma sonucu oluşabilmektedir. Doğal ve endüstriyel trans yağ asitlerinin sağlık üzerine etkileri benzerlik göstermektedir.
Trans yağın sağlık üzerine etkisi nedir?
Yüksek trans yağ tüketimi, koroner kalp hastalığı riskini %21, koroner kalp hastalığından ölüm riskini %28 arttırmaktadır. Ayrıca HDL (iyi) kolesterolü düşürürken; LDL (kötü) kolesterolü de yükseltmektedir. Bu nedenle uluslararası sağlık otoriteleri, günlük trans yağ alımının, toplam enerjinin %1’ini geçmemesi yönünde öneri sunmaktadır.
Trans yağ gıdalarda azaltılabilir mi?
Doğal olarak oluşan trans yağlar engellenemez. Ancak endüstriyel trans yağlarda kısmi hidrojenizasyon yerine tamamen hidrojenasyon ve interesterifikasyon yöntemlerinin kullanılmasıyla elimine edilmektedir. Bu konuyla ilgili en iyi örnek margarinlerdir.
Türkiye’nin Başarısı : TRANS YAĞSIZ MARGARİN ÜRETİMİ
Trans yağların sağlık üzerine etkilerinin ortaya çıktığı 1990’lı yıllardan itibaren azaltılmasına yönelik çalışmalara başlanmıştır.
Türkiye’de, 2007 tarihinden beri, ürün içerisindeki 100 gram yağın, 1 gramından az miktarda trans yağ asidi içermesi durumunda ‘‘Trans yağ içermez.’’ ibaresi kullanılabilmektedir. Bunun da temeli, Türkiye’deki birçok margarin üreticisinin, proses esnasında oluşan trans yağı elimine etmeyi başarmasıdır. Ayrıca etiketlerde ‘‘Trans yağ yoktur.’’ ibaresini kullanmaya gönüllü olarak geçmesinden gelmektedir.
Trans yağsız üretime geçiş ise, ABD’den 11 yıl, Kanada’dan 13 yıl, AB’den 14 yıl önce gönüllü olarak yapılmıştır ve ülkemiz adına bir başarıdır.
Trans Yağ ile İlgili Yasal Düzenlemeler ve Çalışmalar
- Dünya Sağlık Örgütü, REPLACE programı ile dünyada trans yağ seviyesini %2’nin altına çekmeyi hedeflemektedir.
- ‘’Trans yağ yoktur’’ ibaresi 2007 yılından beri kullanılmaktadır. Trans yağlarla ilgili düzenleme ise 2020’den bu yana yürürlüktedir. Düzenlemeye göre, gıda satışının yapıldığı, toplu tüketim yerlerinde, bitkisel kaynaklı ürünlerdeki bulunan trans yağın miktarı, toplam yağın 100 gramında maksimum 2 gram ile sınırlandırılmıştır.
- Avrupa Birliği’nde ise trans yağ sınırı ülkemiz ile aynı olup Nisan 2021’den beri yürürlüktedir.
