Beslenme, tarih boyunca insanlar için temel bir gereksinim olmuştur. Bu nedenle insanlar yaşamları için gerekli besinleri dengeli şekilde almak zorundadır. Ancak artan nüfus ve iklim değişikliği, tarım alanları ve su kaynaklarını azaltarak gıda güvenliğini tehlikeye atmaktadır. Bu yüzden hayvansal protein kaynakları yetersiz kaldığı için insanlar alternatif protein arayışlarına yönelmiştir. Yazının devamı, alternatif protein kaynağı olarak böceklerin tüketiminden (entomofaji) bahsetmektedir.
Entomofaji Nedir?
İnsanlar böcek tüketimiyle (entomofaji) yeni tanışmamıştır. Entomofaji tarih boyunca birçok kültürde yaygın bir şekilde yer almıştır. Örneğin; M.Ö.8. yüzyılda insanlar sofralarında çekirgelere yer vermiştir. Osmanlı’da, Nevruziye macununa aktarcılar kırmızı böcek larvası eklemiştir. Aynı zamanda Antik Yunan’da halk, ağustos böceğini zarafet simgesi olarak görmüştür. Çin’de ise geleneksel tıpta hekimler böcekleri besin olarak değerlendirmektedir.
Sürdürülebilirlik ve Çevresel Etkiler
Günümüzde Afrika, Asya ve Latin Amerika’da yaklaşık 2 milyar insan, 1900’den fazla böcek türünü tüketmektedir. Böceklerin yem verimliliği yüksektir. Örneğin; ev cırcır böceği tavuktan 2 kat, domuzdan 4 kat ve sığırdan 12 kat daha etkili yem dönüşümü sağlar. İlaveten sürdürülebilirlik açısından böcekler daha az sera gazı üretir ve ormansızlaşmayı önler. Böylece çevre dostu bir protein kaynağıdırlar.
Besin Değeri ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Böceklerin besin değerleri tür, yetişme koşulları ve gelişim aşamasına göre değişebilmektedir. Örneğin; cırcır böceği, palmiye biti larvasına; yeme kurdu ise sığır ve tavuk etine benzer besin profil sunar. Böcekler protein içeriklerinin yanı sıra yüksek oranda yağ da içerirler. Bu yağların %80’ini trigliseritler ve %20’sini ise fosfolipitler oluşturur. Ayrıca böcekler, ağırlıklarının %10’unu oluşturan kitin sayesinde iyi bir lif kaynağıdır.
Yasal Düzenlemeler ve Gıda Güvenliği
İnsanlar, böcekleri beslenmelerine dahil ederken gıda güvenliği konusunda tedirginlik yaşamaktadır. Bu nedenle yetiştiriciler, böceklerin yaşadıkları ortama ve verdikleri yeme dikkat etmelidir. Aksi halde böcekler, pestisitlere ve ağır metallere maruz kalabilmektedir. Aynı zamanda Stphylococcusa, Bacillus ve Salmonella gibi zararlı bakteriler ile bazı mantar türleri böceklerde mikotoksin oluşturabilmektedir.
Avrupa Birliği, insan tüketimi için üretilen böcek ürünlerini Ocak 2018’den itibaren ”EU 2015/2283” yeni gıda yönetmeliği kapsamına almıştır. Yetkililer, bu ürünleri pazara sunmadan önce Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) bilimsel değerlendirmesine tabi tutmaktadır. Bunun için Avrupa Komisyonu’na başvurmaktadır. Aynı zamanda şu anda EFSA, insan tüketimi için kurutulmuş un kurdunu ve göçmen çekirgeyi güvenli olarak onaylamaktadır.
Amerika Birleşik Devletleri’nde yenen böcekler ve türevleri, gıda olarak FDA denetimine tabidir. Bu böcek ürünlerinin ”Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik (FD&C)” yasasına uygun olması zorunludur.
Türkiye’de ise yenilebilir böceklerle ilgili özel bir yasa düzenlemesi henüz bulunmamaktadır.
Meraklısına:
Kurban Eti Hemen Yenir Mi? Rigor Mortis Nedir?
Hava Proteini Yapmak Mümkün Mü?
Kaynakçalar
Andaç, A. E., & Tuncel, N. Y. (2023). Sürdürülebilir ve yeni bir “gıda” alternatifi olarak yenilebilir böcekler. Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 9(1), 251–267.
Muslu, M. (2020). Sağlığın geliştirilmesi ve sürdürülebilir beslenme için alternatif bir kaynak: Yenilebilir böcekler. Gıda, 45(5), 1009–1018.
Özdal, H. R., & Nakilcioğlu, E. (2024). Alternatif protein kaynağı olarak yenilebilir böcekler ve tüketici kabulü. Gıda, 49(3), 567–579.
Sarı, D., & İnce Karaçeper, E. (2024). Z kuşağının yenilebilir böceklere yönelik tutum ve tercihleri: Gastronomi ve mutfak sanatları öğrencileri üzerine bir inceleme. International Journal of Social and Humanities Sciences (IJSHS), 8(2), 215–245.
