Deneysel araştırmalarda parametreler arası ilişkiyi ifade etmek amacıyla korelasyon değeri kullanılabilmektedir. Ancak birbirinden bağımsız olaylar da bu değerle bağlantılı gözükmekte ve yanlış yorumlamalara yol açmaktadır.
Korelasyon Nedir?
İkiden fazla parametrenin ilişkisini ve etkisini anlamaya yardımcı olan istatistiksel bir tanımdır. Korelasyon katsayısı (r), ilişkiyi matematiksel olarak gösteren değerdir.
Nasıl Hesaplanır?
Korelasyon katsayısı (r), bağımsız bir değişken olan x ile bağımlı bir değişken olan y’nin kovaryansının standart sapmalarının çarpımına bölünmesi ile ortaya çıkar.
r(x,y) = COV(x,y) / sx x sy
Korelasyon Değeri Kaç Olmalıdır?
Hesaplanan korelasyon değeri +1 ile -1 arasında olmak zorundadır. Sayı ne kadar büyük ise aradaki ilişki o kadar güçlüdür. Sıfıra ne kadar yakın ise değişkenler arası ilişki o kadar zayıftır.
Korelasyon değerinin sıfır olması aralarında bağlantı olmadığı göstermektedir. Sayının pozitif (+) olması doğru orantıyı, eksi (-) olması da ters ilişkiyi ifade etmektedir.
Korelasyon Değeri ve Nedensellik Arasındaki Bağlantı
İki değişkenin birbiri arasında bu değerin oluşması halinde gerçekten ilişki olup olmadığını görebilmek adına dört şartın sağlanması gerekir.
- İlki, iki değişken arasında mantıklı bir mekanizmanın açıklanıyor olabilmesidir. Örneğin Bay Gıda Mühendisi reels videolarının izlenme sayısı ile Karadeniz’de boğulan insan sayısı arasında mantıklı bir mekanizma kurulamaz.
- İkinci sırada ise kronolojik düzen gelmektedir. Her sonucu bir sebep var ederken; her sebebi bir sonuç oluşturmamaktadır. Belirli bir seviyeden sonra sıcaklığın yükselmesi mikroorganizmaları öldürürken; mikroorganizmaların ölmesi ile sıcaklık artmamaktadır.
- Doğrusal veya ters oran olarak bir benzerliğe işaret etmelidir. Araştırmalarda hatalı ilişki kurma genellikle bu maddenin ortaya çıkıp diğer tüm şartların göz ardı edilmesinden kaynaklanmaktadır.
- Son olarak bir sonuca etki edecek tek şey bu sebep mi yoksa başka sebepler de hem sonucu hem de üzerine etki ettiği sebebi değiştiriyor mu araştırmak gerekir. Başka bir ihtimal var mı kontrol edilmelidir.
Tüm bu şartlar sağlandığında korelasyon değerini doğru kabul edebiliriz. Ancak şartlar sağlanmadığı takdirde bayramda denize giren kişi sayısı ile sütlü çikolata tüketenler arasında doğrusal bir ilişki bulunduğunu kabul etmiş oluruz. Bu da ilerleyen aşamalarda mantık dışı komplo teorilerine yol açar.
Meraklısına:
