Türkiye’nin bilinen markalarından süt ve süt ürünleri üretimini gerçekleştiren bir gıda işletmesinin “Klasik Kırık Beyaz Peynir” adlı bir parti ürününde Listeria monocytogenes bakterisi tespit edildi. Tarım ve Orman Bakanlığı, işletmenin beyaz peynir ürününde yapılan laboratuvar incelemeleri sonucunda mikrobiyolojik uygunsuzluk tespit edildiğini açıkladı. Uygunsuzluk tespit edilen partideki ürünleri ise piyasadan toplatma ve imha kararını açıkladı.
Bakanlığın açıklamasına göre, 16 Haziran 2026 tarihinde Alo 174 Gıda Hattı’na şikayet başvurusu yapıldı. Böylelikle 17 Haziran 2026 tarihinde şikayette bulunulan perakende satış işletmesinde resmi bir kontrol gerçekleştirildi. Denetim kapsamında markanın “Klasik Kırık Beyaz Peynir” adlı parti ürününden numune alınarak Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü’ne gönderildi. Laboratuvarda gerçekleştirilen analiz sonucunda uygunsuzluk tespit edildiği ve üretici işletmeye idari para cezası uygulandığı açıklandı. Ayrıca bu uygunsuz ürünlerin imha için piyasadan toplatılmasına karar verildi.
Nedir bu Listeria monocytogenes?
Listeria cinsine ait tanımlı türler arasında insanlarda enfeksiyona yol açan başlıca türler Listeria seeligeri, Listeria welshimeri, Listeria monocytogenes ve Listeria ivanovii’dir. Bunlar arasında L. monocytogenes, insanlarda hastalık oluşturma potansiyeli en yüksek ve gıda kaynaklı enfeksiyonlarda en önemli risk faktörü olarak kabul edilen türdür.
Doğada yaygın olarak bulunan L. monocytogenes, toprak, tatlı ve tuzlu sular, kanalizasyon suları, çürüyen bitki materyalleri, canlı bitkiler, hayvanlar ve çeşitli gıda üretim ortamlarında bulunabilmektedir. Ayrıca hastalık belirtisi göstermeyen insanlarda, koyun, sığır, tavuk ve ördek gibi hayvanların dışkılarında, çeşitli deniz ürünlerinde, sinek ve böcek larvalarında da tespit edilebilmektedir.
L. monocytogenes, özellikle kontamine gıdaların tüketimi yoluyla insanlara bulaşabilmesi nedeniyle önemli bir gıda güvenliği riski oluşturmaktadır. Bu bakterinin neden olduğu enfeksiyonlarda sıklıkla rol oynayan gıdalar arasında çiğ ve pastörize süt, yumuşak peynirler, dondurma, krema, et ve kanatlı ürünleri, su ürünleri ile tüketime hazır sebze salataları yer almaktadır.
Listeria’yı diğer birçok gıda kaynaklı patojenden ayıran en önemli özelliklerden biriyse düşük sıcaklıklara dayanıklılığıdır. L. monocytogenes, buzdolabı koşullarında dahi yaşamını sürdürebilmekte ve uygun şartlar oluştuğunda çoğalabilmektedir. Bu nedenle özellikle soğukta saklanan ve doğrudan tüketime sunulan gıdalarda kontrol edilmesi gereken önemli bir gıda güvenliği problemi olarak değerlendirilmektedir.
L. monocytogenes bakterisinin semptomları nelerdir?
Enfeksiyonun inkübasyon süresi 1 ila 90 gün arasında değişir. Ancak hastalık genellikle birkaç hafta içerisinde ortaya çıkar. Bu uzun inkübasyon süresi gıdalardan Listeria’nın izolasyonunu zorlaştırır.
Listeria enfeksiyonları, kişilerin bağışıklık durumuna ve enfeksiyonun yayılım hızına bağlı olarak farklı belirtiler gösterebilir. Hafif seyreden vakalarda belirtiler genellikle grip benzeri semptomlardır. Bu belirtiler arasında ateş, kusma ve ishal gibi semptomlar yer alır. Hastalık belirtisi göstermeyen sağlıklı bireylerde enfeksiyon çoğunlukla hafif seyreder veya herhangi bir semptom göstermez. Ancak başta hamileler, yeni doğanlar, yaşlılar, çocuklar, bağışıklık sistemi zayıf ve kronik rahatsızlığı bulunan kişilerde daha ciddi sağlık problemlerine yol açabilir. Bu sağlık problemleri grip benzeri semptomlardan menenjit (beyin zarı iltihaplanması) gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. Hamilelerde genellikle hafif belirtilerle başlamasına rağmen, bebeğin sağlığı açısından önemli riskler oluşturabilir. Bu risk düşük ve erken doğum ile sonuçlanabilir.
L. monocytogenes vücut içerisinde dokulara ilerleyen ve farklı bölgelere yayılabilen bir bakteridir. Bundan dolayı, doğrudan temasla da enfeksiyonların olması muhtemeldir. Göz ve deri teması ile olan doğrudan bulaşma bakterinin vücuda yayılmasında etkilidir.
Listeria nasıl kontrol altına alınabilir?
Listeria bakterisinin düşük sıcaklık koşullarında ve enfeksiyonunun ciddi sağlık sorunlarına yol açması nedeniyle hiç bir gıdada bulunmasına izin verilmemektedir.
Listeria kontrolünde uygulanması gerekenler;
- Enfeksiyon kontrolünde hammaddenin kaynağına inme ve gıda üretiminin tüm aşamaları takip etme,
- Özellikle hayvansal gıda üretimlerinde, hayvanların sağlıklı koşullarda yetiştirilmesine dikkat etme, meme ve sağım hijyenine önem verme ve sütü mutlaka pastörize etme,
- Kanatlı ve et ürünlerinde kesimi hijyenik koşullarda yapma,
- Kirli olduğundan şüphelenilen suları tarımsal sulamalarda kullanmama,
- Meyve ve sebzelerin taşınması amacıyla kullanılan kasaların temizliğine dikkat etmek gerekir. Ayrıca ambalajlama, depolama ve dağıtım sırasında gerekli şartlara uyma,
- Özellikle gıda işletmeleri içerisinde hijyenik koşulları sağlama, temizlik ve sanitasyon programlarını düzenli olarak uygulamak önemlidir. Kirli ve temiz bölümlerin ayrı alanlarda olması ve çapraz bulaşma riskini önleme de şarttır.
- Pişirme işleminde gerekli sıcaklıklara dikkat etmek ve gıdaları soğukta saklanarak belirli raf ömrü süresi içerisinde tüketmek önemlidir. Ayrıca gıda üretimi yapan işletmelerde depo sıcaklıklarını düzenli olarak kontrol etmek gerekir.
- Tüketime hazır gıdalarda özellikle risk grubundaki hamileler, yenidoğanlar, yaşlılar ve kronik rahatsızlığı bulunan kişiler bilgilendirilmelidir.
Son olarak, Listeria bakterisi ile mücadele tek bir kontrol noktasına bağlı olmamalıdır. Üretiminden tüketimine kadar bütün süreçlerde gıda güvenliği etkili bir şekilde sağlanmalıdır. Hijyen ve sanitasyon uygulamaları düzenli yapılmalıdır. Ayrıca soğuk zincir ürünlerinin sıcaklık durumlarının izlenebilirliğini artırması ve bakterinin yayılımının sınırlandırılması da büyük önem taşır. Dahası, gıda işletmelerinde uygulanan prosedürler ve mikrobiyolojik kontrollerle insanlar daha bilinçlendiğinde risklerin en aza inmesi muhtemeldir. Beraberinde gıda ürünlerini alırken son tüketim tarihlerini kontrol etmenin yanında, ambalajın hasar görmemesi ve anormal olmaması da çok önemlidir.
Kaynaklar
Anonim. (2026). Zincir marketlerde satılan ünlü markanın peynirinde ölümcül olabilen “Listeria bakterisi” tespit edildi!. https://t24.com.tr/gundem/zincir-marketlerde-satilan-unlu-markanin-peynirinde-olumcul-olabilen-listeria-bakterisi-tespit-edildi,1338049, Erişim Tarihi: 24.07.2026.
Anonim. (2026). Tarım ve Orman Bakanlığı duyurdu! O peynir için toplatma kararı. https://www.cnnturk.com/ekonomi/tarim-ve-orman-bakanligi-duyurdu-o-peynir-icin-toplatma-karari-3446347, Erişim Tarihi: 24.07.2026.
Anonim. (2026). Listeria bakterisi nedir? Listeria bakterisi nasıl bulaşır, hangi gıdalarda olur?. https://www.cumhuriyet.com.tr/saglik/listeria-bakterisi-nedir-listeria-bakterisi-nasil-bulasir-hangi-gidalarda-olur-2523421, Erişim Tarihi: 24.07.2026.
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM). 2026. Kamuoyu duyurusu. https://x.com/GidaveKontrolGM/status/2080625414574166036/photo/1, Erişim Tarihi: 25.07.2026.
Martin, S. E. (2003). Listeria monocytogenes. Microbial Food Safety in Animal Agriculture: Current Topics, 257-266.
Zorba, N. N. (2021). Gıda kaynaklı invaziv enfeksiyonlar: Listeria monocytogenes. O. Erkmen (Ed.), Gıda mikrobiyolojisi (6. baskı, ss. 133–135). Efil Yayınevi.
Meraklısına:
Biyolojik Tehlikeler / GGYS 101-05
