Dünyaya gözlerimizi açtığımızda yanı başımızda gördüğümüz, daha doğrusu henüz göremeyip de kokusunu ve varlığını hissettiğimiz annemiz.. Bize doğanın en güzel hediyesi. Büyüme ve gelişmemiz için oldukça önemli olan anne sütü de tüm özellikleri ile olağanüstü bir armağan. Hadi bu mucizevi armağanı birlikte inceleyelim..
Anne Sütü ve Yapısı
Anne sütünün besin içeriği sürekli değişen bir yapıdadır. Annenin yaşından, beslenmesinden, genetik ve çevresel faktörlerden, bebeğin term/preterm olmasından, emzirme zamanına kadar birçok faktöre göre değişkenlik göstermektedir.
(Term bebek: 38 ile 42 gebelik haftası arasında doğan, preterm bebek ise 38. gebelik haftasından önce doğan bebek)
Peki bu mucizevi sıvı nelerden oluşur, içinde neler saklıdır?
Anne sütünün başlıca hücresel bileşenleri makrofaj, lenfosit, nötrofil, epitelyal hücrelerdir.
Diğer bileşenler:
• Laktoz ve oligosakkaritler
• Süt lipitleri, trigliseritler, kolesterol, fosfolipit ve steroid hormonlar
• Proteinler, kazein, alfa-laktalbumin, laktoferrin
• Mineraller, sodyum, potasyum, klor, kalsiyum, magnezyum, fosfat, sekretuvar IgA, lizozim.
Anne sütü bakteriostatik etkiye sahiptir. Yani zararlı bakterilerin çoğalmasını engellemektedir. Bebeği ishal, pnömoni, idrar yolu vb. enfeksiyonlarına karşı korumaktadır. Buna ek olarak astım, egzama gibi alerjik hastalıklara karşı da koruyucu özelliktedir.
Anne sütünün önemi Amerikan Pediatri Akademisi tarafından bebeklerde mükemmel ilk bağışıklık uyarıcısı olduğu bildirilmiştir.
Dünya Sağlık Örgütü, bebeklerin ilk altı ay içinde yalnızca anne sütü ile beslenmesini, az 2 yaşına kadar da beslenmenin büyük kısmının anne sütü ile olmasını önermektedir.
Kolostrum nedir?
İlk süt, ağız sütü gibi isimlerle adlandırılan anne sütüdür aslında. Gebeliğin 2. trimesterinde yani yaklaşık 16. Haftasında üretilmeye başlanır. Doğumdan sonra ilk 5 günde salgılanır ve birçok açıdan bebeğin “süper gıdası” diyebileceğimiz özelliklere sahiptir. Kolostrum kendine özgü kokusu ve lezzeti olan ve hafif kırmızımsı sarı bir renge sahiptir.
Olgun Sütten Farkı Nedir?
Doğumdan sonra ortalama ilk 5 gün kolostrum, 6-15 günler arasında geçiş sütü, 15. günden bebek sütten kesilene dek “olgun süt” salgılanır.
- Kolostrum, olgun sütten daha fazla oranda protein (%3-3.5 g), sodyum, potasyum, magnezyum, çinko, vitaminler (A, B, D, C ve B12) ve klorür içerir.
- Kolostrum olgun süte göre daha az yağ, karbonhidrat ve laktoz içerir.
- Kolostrum, olgun süte kıyasla daha yüksek konsantrasyonlarda IgA, büyüme faktörleri ve diğer koruyucu bileşenlere sahiptir.
- Kolostrumdaki hücre sayısı 10⁶/mL iken 6. ayda 10⁵/mL’ye düşer.
Kolostrum, bebeğin bağışıklık sistemi için neden bu kadar önemlidir?
Yenidoğan bebekler, sindirim sistemlerinin tam olarak gelişmemiş olması nedeniyle fazla miktarda süt tüketememektedirler ve kolostrum onlar için ideal bir besin kaynağıdır. Seviyesi yüksek olduğunda bebeklerde sarılığa neden olan fazla bilirubinin atılmasını sağlamaktadır. Doğumdan sonra gelen kolostrum bebeğin ilk aşısıdır, bebeği hastalıklara karşı korumaktadır.
Kolostrumu yaşamın ilk iksiri yapan, sunduğu zengin besin içeriğinin ötesinde, bebeğin dünyaya adaptasyonu sırasında ihtiyaç duyduğu pasif bağışıklık kalkanı görevini üstlenmesidir. Henüz kendi savunma sistemini oluşturamamış yenidoğan için kolostrum, anneden geçen biyolojik bir aşı görevi görmektedir.
Pasif bağışıklık, anneye ait antikorların doğumdan önce plasenta yoluyla ve doğumdan sonra kolostrum ve anne sütü yoluyla bebeğe iletilmesidir. Anne sütündeki birincil Ig, bebek formüllerinde bulunmayan IgA’dır. Kolostrumdaki IgA, doğum sonrasında 3 gün içinde yenidoğana aktarılmış olur. Bazı vitaminler plasentadan geçemediği için kolostrum bu vitaminlerin doğum sonrası birincil kaynağıdır.
Kolostrum, bebeğin sindirim sistemini immünoglobulinlerle kaplayarak koruyucu bir mukozal tabaka oluşturur. Dış dünyadan gelebilecek zararlı mikroorganizmalara karşı güçlü bir savunma sağlamaktadır. Ayrıca, içerdiği insülin benzeri alfa ve beta büyüme faktörleriyle kas-iskelet sisteminin gelişimini destekleyen tek doğal kaynaktır; böylece bağışıklık kadar büyümenin de temelini oluşturmaktadır.
Özetle, kolostrum yaşamın ilk iksiridir. Sadece bebeğin ilk besini değil, hayata attığı ilk güçlü adımdır; bağışıklığın, büyümenin ve yaşamın başlangıç noktasıdır.
Meraklısına;
Balık Yedikten Sonra Süt İçilirse Ne Olur?
Laktozsuz Süt ve Laktoz İntoleransı: Sağlık Üzerindeki Etkileri
KAYNAKLAR
- Sarıkaya, B., 2022. Bağışıklık Sistemi ve Antioksidanlar, Sağlık ve Bilim 2022 Beslenme 1, 163-174.
- Karakaya Suzan, Ö., Çınar, N. 2020. Kolostrum: Özellikleri ve Prematüre Bebeğe Faydaları, Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, Sayı 29-3, 221-227. DOI: 10.17942/sted.541754
- Erçin ve Köseoğlu, 2022. Lactation Period and Affecting Factors With Current Information, İZÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 4 (2) 94-99 https://doi.org/10.47769/izufbed.1116606
- Abbas, M. M., & Hasan, S. S. (2021, October). Mother’s Knowledge and Practices Concerning Early Colostrum Feeding in Erbil Governorate: A Comparative Study. In 1st International Ninevah Conference on Medical Sciences (INCMS 2021) (pp. 191-197).
- Topkara, F. N., Aktaş Reyhan, F. ve Dağlı, E. “What Women Know About Colostrum?: A Qualitative Research, 7(2), August 2022: 489-508.
- Uraş, A., 2017. Anne sütünün oluşumu ve içeriği, Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yenidoğan Dergisi, 130-153.
- Develi Meriç, S., Girgin, G., Sanajou, S., Baydar, T. 2023. Neopterin Levels in Human Colostrum and Breast Milk: Traditional Review, J Lit Pharm Sci. 2023;12(2):183-92.
