Vejetaryen beslenme, genellikle hayvansal kaynaklı gıdaları hiç tüketmeyerek ya da tüketimini en aza indirerek oluşturulmuş olan beslenme şekli olarak tanımlanmaktadır.
Vejetaryen kişiler beslenmelerinde yoğun olarak bitkisel kaynaklı gıdalara yer vermektedirler.
Vejetaryen Beslenme Nedir?
“Et ve diğer hayvansal gıdaların tüketilmemesi” olarak tanımlanan vejetaryenlik; Hindu, Budist ve Jain dinlerine mensup insanlar tarafından çok uzun yıllardır benimsenmiş olan bir beslenme alışkanlığı olarak karşımıza çıkmaktadır. Et ve hayvansal gıdaların tüketiminden kaçınmak bazı dini inançların temelinde yer almaktadır.
Vejetaryenlik yalnızca bir beslenme tarzı değil aynı zamanda bireyler tarafından yaşam tarzı ile hayat felsefesi olarak benimsenmektedir. Bireyler, ekosisteme verilen zararı azaltmak ve hayvanların yaşamına saygı duymak gibi düşüncelerinden dolayı vejetaryenliği tercih etmektedir. Ayrıca vejetaryen beslenme tarzının daha ekonomik olması, daha ulaşılabilir olması, sağlıklı görülmesi ve tüketilen besinlerin tadının daha çok sevilmesi gibi sebeplerle de bu beslenme tarzı tercih edilebilmektedir.
Vejetaryen Beslenmenin Sınıflandırılması
Beslenme tarzı olarak vejetaryenliğin kendi içinde çeşitli türleri bulunmaktadır.
- Lakto-ovo vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinlerle birlikte hayvansal süt ve süt ürünlerini, ayrıca yumurtayı tüketmektedirler.
- Lakto vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinleri ve hayvansal süt ve süt ürünlerini tüketmektedirler.
- Ovo-vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinleri ve hayvansal kaynaklı olarak yalnızca yumurtayı tüketmektedirler.
- Veganlar: Hayvansal kaynaklı olan hiçbir besini tüketmemektedirler.
- Semi-vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinleri ve hayvansal kaynaklı besinlerden az miktarlarda tavuk eti, deniz ürünleri, hindi eti, kaz eti, yumurta ve süt ve süt ürünlerini tüketmektedirler.
- Pesco-vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinler ve hayvansal kaynaklı besinlerden yalnızca deniz ürünlerini tüketmektedirler.
- Polo-vejetaryenler: Bitkisel kaynaklı besinler ve hayvansal kaynaklı besinlerden yalnızca kümes hayvanlarını tüketmektedirler.
- Rawists: Besinleri çiğ olarak tüketmektedirler. Ayrıca hayvansal gıdaları tüketmeyi reddederler.
- Fruvitarianlar: Yalnızca botanik meyve grubunda yer alan meyve ve sebzeleri bunun yanında kabuklu yemişleri tüketmektedirler.
- Makrobiyotik: Diyetlerinde taneli gıdaları ve tahıllardan yapılmış olan besinleri tüketmektedirler.
Vejetaryen Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler
Beslenme açısından değerlendirme yaptığımızda yaşamın her döngüsünde kendine göre farklı ihtiyaçlar olduğu bilinmektedir. Özellikle vejetaryen beslenme tarzını uygulayan kişilerde, yaşamlarının her döneminde alması gereken enerji miktarı ve besin kaynaklarına dikkat etmeleri gerektiği önemle vurgulanmaktadır. Yaşam tarzı, günlük alınması gereken enerji miktarı, fiziksel aktivite dikkate alındığında makro ve mikro besinlerden doğru şekilde yararlanmak büyük önem taşımaktadır.
Hayvansal gıdaların hiç tüketilmediği ya da sınırlı tüketildiği bu beslenme şeklinde bitkisel kaynaklı yiyecekler, yağlı tohumlar, yağlı meyveler, bitkisel yağlar sayesinde enerji ihtiyacı karşılanabilmektedir.
Vejetaryenler için dengeli beslenme konusunda; protein, karbonhidrat, yağ, kalsiyum, demir, çinko, B12, D vitamini, yağ asitleri gibi önemli besin öğeleri yeterli miktarda alınırsa kişi için beslenme problemi sıkıntısı en aza inecektir.
Ayrıca vejetaryen bireylerin beslenme düzenlerini takip etmeleri gerektiği ve eksiklik yaşanılan durumlarda kontrollü şekilde eksikliğin giderilmesi gerektiği bilincinde olmaları gerekmektedir.
Ayrıca Meraklısına;
Pesketaryen Beslenmeye Dair Merak Edilenler
“Beslenmenin tamamen kişiye özgün olması gerek.”| Dyt. Nurseda Erbaş
Kaynaklar
Akdağ, K., Yörük, Y., Palamutoğlu, M., Çelik, E. (2024). Vegan ve Vejetaryen Beslenme Tarzının Sağlık Üzerine Rolü. 249-251.
Özcan, T. Ve Baysal, S. (2016). Vejetaryen Beslenme ve Sağlık Üzerine Etkileri. U.Ü Ziraat Fakültesi Dergisi 30(2), 102.
Shipman, Z. (2020). Beslenmede Vejetaryen Modeli. Aydın Gastronomy, 2021,5(1), 50.
